تقویم و سررسید

سررسید جیبی

  • نویسنده: نسیم نیری
  •     
  • :تاریخ

سررسید جیبی

آیا تا به حال سررسید جیبی را دیده اید؟ در باره ی آن چه می دانید؟ چاپ واژه ای است که احتمالا از chapna چاپنا، واژه ی هندی گرفته شده است. در هند به چاپ کردن، چهاپه و به چاپگر چهاپه گر می گویند. این واژه ها در روزنامه های فارسی هند به کار می گرفته است. عده ای معتقدند که چاپ از چاو مغولی گرفته شده و چاو نام نوعی پول در عصر ایلخانیان بوده است، اما به نظر می رسد صاحبنظران بیشتر به پذیرفتن اشتقاق از ریشه ی هندی تمایل دارند تا مغولی. واژه ی عربی طبع و مشتقات آن نیز در زبان فارسی به کار می رفته است. برخی ترکیبات طبع مانند حق طبع یا تصحیح مطبعه ای هنوز در زبان فارسی کاربرد دارد. واژه ی دیگری که برای چاپ به کار می رفته، باسمه است. واژه ی باسمه و اصطلاح باسمه کاری در عصر مغولان در ایران رایج بود و به عمل و وسیله ی انتقال نقش و طرح روی پارچه و مواد دیگر گفته می شد. پارچه های قلمکار یا چیت های غیر ماشینی با باسمه نقش می خورد. بعد ها در عصر صفویه باسمه تغییر معنا داد و تقریبا همان معنایی را پیدا کرد که امروز کلمه ی چاپ در زبان فارسی دارد. باسمه در عصر قاجاریه رایج بود و باسمه خانه کاربرد داشت، اما بتدریج جای خود را به طبع و چاپ داد. انتشار سررسید در قطع جیبی حدود 11* 17 سانتی متر با تیراژ وسیع و قیمت ارزان، سرفصل مهمی در تاریخ نشر است.

سررسید جیبی

بسیاری از صاحبنظران هم برای کتاب ها و سررسید های جیبی جایگاه با اهمیتی در نشر، گسترش دانش ها و آگاهی های عمومی قائل شده اند. درباره ی این که انتشار سررسید جیبی از چه زمانی و در کجا آغاز شد، به نتیجه ی قطعی نرسیده است. اما برخی از سررسید ها و کتاب های قطع جیبی پیش از قرن 20 منتشر شده است و عمده ی این سررسید ها به صورت مقیاس گسترده، تیراژ بالا، قیمت ارزان، پس از جنگ جهانی دوم در کشور های غربی چاپ شده اند. برخی می گویند که کشور های آنگلوساکسون در این را پیشگام بوده اند و موسسه انتشاراتی پنگوئن با مجموعه های عظیم و بسیار متنوع در زمینه های مختلف ستاره ی چاپ در قطع جیبی است. جالب است بدانید که در کشور های انکلیسی زبان به کتاب ها یا سررسیدها یی که در قطع جیبی و در قطع بزرگتر با کاغذ کاهی و جلد نرم منتشر می شود، اصطلاحا جلد کاغذی paperback می گویند. در ایران، دوره ی قاجاریه کتابچه هایی در قطع جیبی در ایران منتشر شده است. سررسید و کتب جیبی به عنوان قطعی شناخته شده، با قیمتی ارزان، کاغذ کاهی و با موضوعات و زمینه های خاص از حدود دهه 1340 در مقیاسی وسیع انتشار یافت. مبتکر، بانی و مروج آن موسسه انتشارات فرانکلین بود. به هر حال امروزه سررسید جیبی از رونق و بازار خوبی برخوردارند و تعداد قابل توجهی از سازمان ها و شرکت ها نسبت به سفارش و چاپ آن استقبال خوبی را به عمل آورده اند.